Arquivo por etiquetas: aldeas do esquecemento

As aldeas do esquecemento na Costa da Morte. Cap.4 O lugar de Frexufre, Canduas (Cabana de Bergantiños)

Sucede que ás veces para conseguir que a vida nos sorprenda tan só debemos saírnos por un momento do camiño trazado.

No límite parroquial de Canduas a estrada avanza apresurada cara terras de Laxe, un cartel que promete praias fermosas e feiticeiras acelera a marcha ignorando aquel vello desvío a un deses Macondos costeiros onde a persistente explosión de cor, a cantareira auga dos seus mananciais e as prohibidas froiteiras, prontas en flor, acordan sempre a primavera. O sitio chamado Frexufre, segundo algúns en gabanza a esas maxestosas árbores de ribeira que son os freixos, tan soberbios e empolados como promete a propia historia do lugar, ocúltase entre ramallas e a ignominia dunha senda esquecida.

reduc1reduc2

Din, os que recordan, que polo lugar pasaba un camiño chamado real. Sen documento que o avale, podemos sen embargo imaxinar o tránsito dos arrieiros cargados de sardiña para o abasto de Castela, actividade testemuñada como moi lucrativa para a vila de Laxe ata épocas modernas. Moitas outras cavilacións puideramos sospeitar sobre o percorrer desta vía, mais non será este o momento de repensar a historia senón de reclamar a necesidade de coñecela.

De visitar a aldea, os afeccionados aos rompecabezas históricos atoparán valorosísimos detalles para iniciar a pescuda. Heráldica e inscricións serán máis que proveitosas na recuperación da memoria deste recuncho do mundo, datas e nomes insculpidos en rexia cantería como a que asina Don Rodrigo de Leis en 1764.

reduc3reduc4

Pero a paisaxe, tal como é materia está en constante cambio, e así o conxunto de casas señoriais que reciben ó visitante xa non presentan a fachenda de antano. Contan que nunha destas, a que presenta as xambas máis soberbias, improvisouse un pombal na obsesión dun excéntrico mestre en acadar a hibridación da pomba perfecta. Aquela outra de monumental cheminea, serviría asemade de acubillo para os anos e ovellas da pradaría, aínda non vai moito tempo.

Na parola aseveran, que o quebrado conxunto aínda levanta a cobiza de quen especula coa  turística costa á que se asoma, no tanto os herdeiros resístense a vender as súas lembranzas e cando a tensión aperta, ven o vello patriarca ascender ó alto do promontorio para embeberse de paisaxe e esquecer as penas divagando acaso, sobre a curvatura da terra no inalcanzable horizonte azul.

reduc5reduc6reduc7reduc8

Rueiro abaixo, o presente de Frexufre revélase entre mel, colleitas varias e exóticas flores de invernadoiro, aposta decidida da única familia que resiste afincada a un val de prodixiosa abundancia. A partires deste punto, o paseo dificúltase entre pasos cortados e espesa vexetación, deberemos aquí servirnos do oído para procurar a senda á beira do seu sonoro regato. Entre saltos de auga e testemuñas de muiñadas, atopamos como algunha destas construcións semellaran seguir listas para iniciar a moenda, e deste modo entre cantos e perfumes de xenxibre, continuaremos ó compás das augas ata o seu destino final na mar, un coído de especial encanto con distintos sendeiros de acceso, mais permitídenos aquí non desvelar máis pistas polo momento, deixando á experiencia de cada espírito romántico o poder desviarse do camiño trazado, para marabillarse así un pouco máis ante as sorpresas do mundo.

reduc9reduc10reduc11reduc12reduc13reduc14

Advertisements

As aldeas do esquecemento na Costa da Morte. Cap.3. O Lugar de Xurarantes, Moraime (Muxía)

Aquela mañá a repentina chegada de choivas e ventos do atlántico, enervaban a plácida paisaxe dun outono tan seco como impropio. En Muxía a mar, magnífica, rememoraba a icónica estampa dunha Costa da Morte cargada de romanticismo, beldade salvaxe que pouco entende de sutilezas. Liberarse do seu feitizo suporía un esforzo de vontade, so posible dende a nosa teima por descubrir aqueles espazos menos afamados, onde o rural tradicional aínda representa parte dunha cultura senlleira, día a día menoscabada, reducida e acotío reinterpretada baixo influxos do soberbio e do foráneo.1

2

Visita obrigada a San Xulián de Moraime

Non percorreramos apenas un quilómetro dende a parada obrigada a San Xulián de Moraime cando un conxunto de casas espalladas no baixo do val chamou a nosa atención, a vizosidade das terras de labor e o verdor das praderías da contorna poderían argumentar por se mesmas  a localización no lugar do mosteiro de maior influencia de toda a rexión e posible residencia  real nos tempos da nenez de Alfonso VII, malia a todo, a día de hoxe a capacidade sementeira xa non mide o interese dos sitios e os monumentos obsérvanse como elementos illados de contexto e paisaxe.

IMG_29494

Na aldea do val, ven sendo hora de xantar e a choiva obriga a refuxiarse nas casas, aínda así a excéntrica escena deses recen chegados correndo tras as pitas molladas e fotografando ás vacas como musas prodixiosas esperta a curiosidade da escasa veciñanza. Asomados polo poxigo daquelas portas que tanto expresan: casa con xente, casa sen xente, confianza ou reserva, dannos permiso para continuar tomando notas sobre as súas casas e hórreos con máis estupor que fachenda.

– Teñen motivos para presumir de aldea – comentamos cun dos homes – como é que lle chaman ó lugar?

– Xurarantes- repetimos con el ata tres veces. Como pode ser que con esta sonoridade tan fermosa, esquecéranlle de colocar o nome na entrada?. Será que existen esquecementos moi significativos.

IMG_298967

O noso gusto pola aldea provoca a simpatía do veciño, que nos fala sobre o abandono da labranza e a escasa afluencia de visitas, isto nos sorprende especialmente ao observar a vieira que marca o percorrido que enlaza Compostela coa que lle din a auténtica meta espiritual do Camiño, maquinalmente o home nos explica o tránsito das 8 da mañá dos que se dirixen a Fisterra e aí polas 12 os que corren cara Muxía. Semella que as presas non son amigas de moita parola. Máis abaixo andan a restaurar algunha casa, curiosamente esquecéronse de colocar unha porta de dúas follas e arrombar o poxigo.

891011

AS ALDEAS DO ESQUECEMENTO NA COSTA DA MORTE. Cap 2. A ALDEA DO RONCUDO (PONTECESO)

Disque non existe a paisaxe muda, que só temos que pechar os ollos e afinar outros sentidos para comprender que do mesmo modo que o aceptamos coa vista, cada escenario muda cos sons que lle son propios. En Corme (Ponteceso) deron en bautizar a súa batida punta percebeira como “O Roncudo”, gabanza ó asubío dos ventos e ó persistente rouco do mar, que tanto ten por estas costas de hipnótico como de ameazante. O son traizoeiro descrito nos relatos dende antigo por tódalas culturas do mar, cantos de sereas, resón de furnas encantadas e outras melodías de perigoso feitizo.

Punta do Roncudo

Punta do Roncudo

No alto do Cabo outra aldea leva o mesmo nome, trátase da nosa esquecida aldea do Roncudo, designio ou broma do destino, tampouco aquí atoparemos silencio… ó acougar o ar, escoitaremos o run- run persistente neste caso das modernas turbinas.

2

Abandonada progresivamente nas últimas décadas polos seus moradores, houbo quen atopou no azoute dos ventos nestas serras un uso máis prosaico, envolvendo a vella aldea con xigantes feros como sentiría aquel romántico incomprendido, atrapando o lugar nun desmesurado parque eólico paradigma da soberbia progresista fronte a cultura tradicional e a calidade de vida das poucas familias que de resistir historicamente os embates do tempo, e a dureza da vida, curtíronse en todo menos na idea de esquecer e de aceptar que xa non quedan cativos para encher de vida os seus rueiros, aínda menos mal que chegan turistas e sendeiristas – nos contan – para darlle alegría á aldea de cando en cando. Sen establecementos de servizos, queda claro que neste caso o turismo non reportará lucro económico, tal vez sexa este un bo exemplo para que alguén tivera en conta o factor humano e o proveito dunha boa conversa nos plans de xestión e desenvolvemento.

34Na aldea do Roncudo é tempo de esfollar o millo e encher os cabazos de gran para as pitas. Chama a atención o labrado dos campos para os poucos habitantes que aínda os atenden, debe ser que cumpre non deixar de celebrar a case milagreira fertilidade da terra nun outeiro tan exposto á climatoloxía. A vocación agraria amósase na alta concentración de hórreos esparexidos entre as hortas, aínda que a tipoloxía arquitectónica labrega teña que adaptarse ás condicións extremas, procurando a congregación de vivendas como se de vila mariñeira se tratase, sen erguerse demasiado e consolidando a conciencia os elementos máis vulnerables, que para iso na zona ben poden presumir de rexia cantería e dun saber construtivo afeito ós rigores atlánticos.

567 Bo consello seguen aqueles que na súa intención de rehabilitar as vivendas toman nota de todo o aprendido, como tamén sería de agradecer o desenvolvemento de actividades respectuosas coas xentes que aínda ocupan as súas aldeas. Xentes que resisten o embate destes tempos tan estraños, como resistiron secularmente as borrascas, merecedoras dunha paisaxe sonora onde os protagonistas segan a ser o rouco do mar e do vento, e de que as nosas aldeas da Costa da Morte non queden no esquecemento.

89

10

Penedo no cumio do Roncudo. ¿Percebe ou puño en alto?

AS ALDEAS DO ESQUECEMENTO NA COSTA DA MORTE. Cap.1. O APLAZADOIRO (LAXE)

Contan os vellos da comarca que houbo un tempo no que as terras da chamada hoxe Costa da Morte durmían baixo as augas, disque foi entón cando a mar se ocupou de esculpir os seus caprichos nos penedos e que tempo despois cando o mundo asomou, as mouras afanáronse en desprazalos sobre a testa para construír con eles as súas fornelas…

Penedo integrado na aldea de O Aplazadoiro

Penedo integrado na aldea de O Aplazadoiro

Monumento megalítico

Monumento megalítico “A Fornela dos Mouros” en O Aplazadoiro.

Para narrar esta lenda, un bo contista tería na aldea de O Aplazadoiro o escenario perfecto. Situada a escasos quilómetros da vila turística de Laxe, atópase este esquecido conxunto onde o mundo do imaxinario popular atlántico enrédase entre exemplos dunha arquitectura tradicional en vías de desaparición e outros elementos etnográficos. Doutros tempos aínda perdura algunha casa fidalga coa súa capela, “a dos marqueses” lle din, e de seguro que agocha máis dun capítulo interesante da historia local, aínda por escribir.

hórreosfachada capelaPaisaxe cultural da Costa da Morte, O Aplazadoiro abraia pola cantidade de pegadas do pasado e lecturas da nosa historia, un pequeno recuncho na nosa xeografía, inmenso no seu significado cultural e día a día abandonado polos seus moradores, menosprezado e desprazado por aquelas outras políticas que promocionan a paisaxe da comarca sen comprender onde se atopa o seu valor e identidade.

capela e casas